Nam Bộ là vùng đất có lịch sử khai phá muộn nhưng giàu năng lực tiếp biến văn hóa, nơi hội tụ và dung hợp nhiều dòng chảy tín ngưỡng, tôn giáo khác nhau trong quá trình hình thành và phát triển. Chính trong bối cảnh lịch sử – xã hội đặc thù ấy, từ cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX, một số tôn giáo đã ra đời hoặc được du nhập, gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần, văn hóa và xã hội của cư dân Nam Bộ, để lại những dấu ấn riêng biệt trong lịch sử tôn giáo Việt Nam.

Công trình Lịch sử và đặc điểm của một số tôn giáo ở Nam Bộ do tác giả Nguyễn Thị Quế Hương làm Chủ biên là một chuyên khảo khoa học có giá trị, tập trung nghiên cứu ba tôn giáo tiêu biểu: Tịnh độ Cư sĩ Phật hội Việt Nam, Minh Lý đạo – Tam tông miếu và Giáo hội Phật đường Nam tông Minh Sư đạo. Đây là những tôn giáo có nguồn gốc hình thành tại Nam Bộ hoặc gắn bó sớm với vùng đất này, đã và đang có những đóng góp nhất định vào đời sống xã hội Nam Bộ nói riêng và Việt Nam nói chung, từ lịch sử đến hiện tại.

Điểm nổi bật của công trình là cách tiếp cận liên ngành, kết hợp Sử học tôn giáo, Tôn giáo học và Nhân học tôn giáo. Với Sử học tôn giáo, nhóm tác giả khai thác hệ thống tư liệu gốc và tư liệu hiện tồn tại tại các cơ sở tôn giáo, tái hiện quá trình hình thành, phát triển cũng như sứ mệnh lịch sử của từng tôn giáo trong những giai đoạn khác nhau. Cách tiếp cận Tôn giáo học cho phép xem xét tôn giáo như một thực thể xã hội sống động, phân tích các tương tác, thách thức và biến đổi trong sinh hoạt tôn giáo xoay quanh ba trụ cột: niềm tin, thực hành và cộng đồng, đồng thời làm rõ mối quan hệ giữa hoạt động thuần túy tôn giáo với các hoạt động hướng đến xã hội. Bên cạnh đó, Nhân học tôn giáo mang lại góc nhìn đa chiều về các chủ thể thực hành tôn giáo, giúp lý giải những động lực bên trong của đời sống tôn giáo thông qua quan sát, tham dự và đối sánh giữa quá khứ và hiện tại.

Cuốn sách có cấu trúc mạch lạc. Từ việc phân tích bối cảnh xã hội cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX ảnh hưởng đến sự ra đời của các tôn giáo ở Nam Bộ, công trình lần lượt đi sâu trình bày lịch sử hình thành, quá trình phát triển và hoạt động tôn giáo của từng tổ chức tôn giáo cụ thể; trên cơ sở đó, khái quát những đặc điểm và vai trò của ba tôn giáo trong đời sống cá nhân, gia đình và cộng đồng cư dân Nam Bộ, đặc biệt trong việc cố kết cộng đồng, gìn giữ văn hóa truyền thống, phát triển đời sống văn hóa tâm linh và tham gia các hoạt động xã hội.

Không chỉ dừng lại ở giá trị học thuật, công trình còn cung cấp những luận cứ khoa học quan trọng cho việc phát huy nguồn lực tôn giáo trong sự nghiệp phát triển đất nước, đồng thời góp phần hoàn thiện chính sách, pháp luật và nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước về tôn giáo trong giai đoạn hiện nay. Với nội dung chuyên sâu, cách tiếp cận hiện đại và tư liệu phong phú, cuốn sách là tài liệu tham khảo có giá trị đối với công tác nghiên cứu, giảng dạy, quản lý về tôn giáo, cũng như đối với đông đảo bạn đọc quan tâm đến đời sống tín ngưỡng, tôn giáo và văn hóa Nam Bộ.