Công giáo Việt Nam giai đoạn 1954-1975 là cuốn sách chuyên khảo được tập thể tác giả của Viện Nghiên cứu Tôn giáo thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam thực hiện, và do Tiến sĩ Ngô Quốc Đông làm Chủ biên.

Cuốn sách ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo và Phụ lục, nội dung chính được kết cấu thành 4 chương: Chương 1: Tình hình công giáo miền Bắc và miền Nam giai đoạn 1954-1975; Chương 2: Đời sống tôn giáo của người Công giáo Việt Nam giai đoạn 1954-1975; Chương 3: Công giáo Việt Nam với một số vấn đề chính trị giai đoạn 1954-1975; Chương 4: Công giáo Việt Nam với văn hóa, xã hội giai đoạn 1954-1975.

Và bốn chương sách này đã nêu bật được những nét chính của đời sống Công giáo như sau:

Công giáo sau mấy trăm năm hình thành và phát triển tại Việt Nam đã định hình ra những nét văn hóa riêng của mình. Tuy nhiên khi cách mạng và chiến tranh nổ ra đã làm đảo lộn các không gian văn hóa Công giáo. Cuộc di cư năm 1954-1955 xuất phát từ các âm mưu lợi dụng tôn giáo cho các mục đích chính trị, qua đó đã tạo ra một sự thay đổi lớn về mặt nhân khẩu tôn giáo ở hai miền Nam và Bắc. Cuộc di cư đã để lại một hệ quả lâu dài về mặt chính trị, làm kéo dài tình trạng chiến tranh và chia cắt đất nước. Phần lớn những người di cư vào Nam là người Công giáo. Họ mang theo cả tâm lý lối sống và các thái độ chính trị vào miền Nam. Tại đó, họ tập hợp và định cư phần lớn ở Sài Gòn và những vùng phụ cận. Còn tại miền Bắc vẫn có những người Công giáo không di cư mà ở lại chung sống với chế độ mới theo một cách thức và lựa chọn riêng của mình.

Sự cải tạo xã hội ở miền Bắc 1954-1975 đã làm gia tăng các không gian văn hóa thế tục và có ảnh hưởng đến tư duy sinh hoạt văn hóa của một số người Công giáo. Dù vậy người Công giáo cơ bản vẫn bảo lưu được những sinh hoạt văn hóa truyền thống của mình. Thời kỳ này ở miền Bắc xuất hiện các xu hướng thích ứng hội nhập của người Công giáo với đời sống văn hóa mới nhưng vẫn tồn tại những người có xu hướng bảo thủ. Phần lớn con em người Công giáo được đi học trong các trường học của Nhà nước thay vì nhà thờ. Với xu hướng co cụm và khép kín, đa số người Công giáo miền Bắc vẫn sinh hoạt tôn giáo và văn hóa thuần tuý trong các không gian tôn giáo của mình.

Tại miền Nam có sự giao lưu và hội nhập nên người Công giáo sống trong một bối cảnh đa văn hóa. Điểm nối bật trong các hoạt động văn hóa của người Công giáo miền Nam là trên lĩnh vực báo chí, truyền thông. Ngoài ra các luồng tư tưởng văn hóa mới cũng đã được cập nhật như vấn đề dân chủ, thờ cúng tổ tiên, hôn nhân khác đạo… Người Công giáo cũng đã khéo léo thích ứng để chọn lựa những yếu tố thích hợp cho mình bên cạnh việc bảo lưu các giá trị truyền thống của Công giáo.

Ở khía cạnh xã hội, vị thế của người Công giáo miền Bắc liên quan nhiều đến sự hội nhập của họ với thể chế chính trị. Ở miền Nam thì vị thế có được từ những ưu đãi của chế độ thời kỳ đầu và những thích ứng của người Công giáo ở những giai đoạn sau. Thời kỳ này, người Công giáo miền Bắc hầu như rất ít có những hoạt động xã hội. Trong khi đó đây lại là thời kỷ nở rộ các hoạt động y tế, giáo dục và từ thiện xã hội của người Công giáo miền Nam. Các đóng góp của người Công giáo trên lĩnh vực văn hóa, xã hội đã cho thấy tôn giáo này ở trong quá khứ đã từng là một nguồn lực vật chất và tinh thần đáng kể.

Nhà xuất bản Khoa học xã hội xin trân trọng giới thiệu cuốn sách đến Quý bạn đọc!