Miền Trung Việt Nam, với vị trí địa lý đặc thù nằm trên trục giao lưu Đông – Tây và Bắc – Nam, từ lâu đã được xem là không gian văn hóa – lịch sử năng động, nơi sớm diễn ra những tương tác đa chiều giữa con người và môi trường tự nhiên, giữa cộng đồng bản địa với thế giới bên ngoài. Trong dòng chảy dài lâu của lịch sử, giao thương không chỉ là hoạt động trao đổi vật chất đơn thuần, mà còn là động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển kinh tế, xã hội và văn hóa, đặt nền móng cho sự hình thành các trung tâm cư trú và tổ chức xã hội sơ khai.

Cuốn sách chuyên khảo Giao thương thời tiền sơ sử ở miền Trung Việt Nam do TS. Nguyễn Ngọc Quý chủ biên là một công trình khoa học có giá trị, tập trung nghiên cứu hoạt động giao thương và những tác động của trao đổi thương mại trong các văn hóa tiền sơ sử ở vùng ven biển miền Trung Việt Nam, đặc biệt thông qua hệ thống di tích, di vật khảo cổ thuộc văn hóa Tiền Sa Huỳnh – Sa Huỳnh, có niên đại từ khoảng thế kỷ V trước Công nguyên đến thế kỷ I–II sau Công nguyên.

Thông qua việc phân tích tư liệu khảo cổ học phong phú, công trình cho thấy sự phát triển của giao thương đã góp phần quan trọng vào quá trình hình thành các trung tâm kinh tế, văn hóa, xã hội thời tiền sơ sử ở miền Trung, đồng thời tạo tiền đề cho sự ra đời của các nhà nước sớm ở miền Trung và Nam Việt Nam vào khoảng thế kỷ I–II trước Công nguyên đến thế kỷ I–II sau Công nguyên. Những phát hiện và luận giải trong cuốn sách khẳng định rằng lịch sử hình thành và phát triển sớm của vùng đất này được xây dựng trên cơ tầng văn hóa bản địa vững chắc, trong đó giao thương liên vùng và giao lưu với các khu vực bên ngoài đóng vai trò như một động lực thúc đẩy mang tính quyết định.

Cuốn sách được bố cục thành bốn chương mạch lạc, logic. Chương 1 trình bày các điều kiện tự nhiên, khung lý thuyết tiếp cận và tổng quan lịch sử nghiên cứu, tạo nền tảng khoa học cho toàn bộ công trình. Chương 2 và Chương 3 lần lượt khảo sát hệ thống di tích và di vật liên quan đến giao thương, qua đó làm rõ mạng lưới trao đổi, sự đa dạng của các loại hình hiện vật và dấu ấn giao lưu văn hóa trong thời tiền sơ sử. Trên cơ sở đó, Chương 4 đi sâu phân tích tác động của giao thương nhìn từ tư liệu khảo cổ học, làm nổi bật vai trò của trao đổi thương mại đối với biến đổi kinh tế, xã hội và văn hóa của cư dân miền Trung trong buổi đầu lịch sử.

Với cách tiếp cận liên ngành, lập luận chặt chẽ và hệ thống tư liệu khảo cổ đáng tin cậy, cuốn sách không chỉ góp phần bổ sung, làm sâu sắc thêm nhận thức về giai đoạn lịch sử sớm của miền Trung Việt Nam, mà còn khẳng định đây là một vùng đất có đời sống văn hóa – xã hội năng động ngay từ buổi bình minh của lịch sử. Cuốn sách là tài liệu tham khảo có giá trị đối với các nhà nghiên cứu khảo cổ học, lịch sử, văn hóa học, cũng như những bạn đọc quan tâm đến cội nguồn và quá trình hình thành của không gian văn hóa miền Trung Việt Nam.