Chiều ngày 25/9/2026, tại trụ sở Nhà xuất bản và Tạp chí Khoa học xã hội, Chi bộ, Chi ủy Nhà xuất bản và Tạp chí Khoa học xã hội tổ chức buổi Sinh hoạt chuyên đề Quý III năm 2026 với chủ đề "Ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo trong hoạt động xuất bản". Buổi sinh hoạt do PGS. TS. Đinh Quang Thành – Bí thư Chi bộ, Giám đốc, Tổng Biên tập chủ trì, với sự tham gia của các báo cáo viên: TS. Hồ Đức Thắng – Đại biểu Quốc hội, Uỷ viên chuyên trách Uỷ ban Văn hoá và Giáo dục Quộc hội, đồng chí Nguyễn Trường Quân – Giám đốc Trung tâm 1, Cục An toàn an ninh, Bộ Công an; cùng toàn thể đảng viên, viên chức và người lao động Nhà xuất bản và Tạp chí Khoa học xã hội.

Phát biểu chỉ đạo và mở đầu buổi sinh hoạt, đồng chí Đinh Quang Thành nhấn mạnh: Trong kỷ nguyên số và cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, việc chủ động nghiên cứu, tiếp thu và ứng dụng các công nghệ hiện đại – đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI) – vào công tác chuyên môn không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc, có tính chiến lược đối với sự phát triển bền vững của Nhà xuất bản và Tạp chí Khoa học xã hội.

Đây là hoạt động sinh hoạt chính trị - chuyên môn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, nhằm cụ thể hóa và triển khai thực hiện nghiêm túc Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về Đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng các chỉ đạo cao điểm của Đảng ủy và Lãnh đạo Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam về chuyển đổi số toàn diện.

Trí tuệ nhân tạo: Xu thế, cơ hội và những vấn đề đặt ra

Tại hội nghị, TS. Hồ Đức Thắng cho rằng trí tuệ nhân tạo (AI) hiện đang phát triển với tốc độ chưa từng có trong lịch sử, với mức độ phổ cập “vô tiền khoáng hậu”. AI ngày nay không còn đơn thuần dừng lại ở việc thực hiện các câu hỏi – đáp, mà đã phát triển theo hướng có khả năng tự lập kế hoạch, triển khai nhiệm vụ, trao đổi với các AI khác, xây dựng văn bản hoàn chỉnh và tự thực hiện công việc. Trong quá trình hoạt động, AI có khả năng tự học hỏi, cập nhật và nâng cao trình độ. Theo số liệu được báo cáo viên cung cấp, hiện nay khoảng 88% lao động trí thức tại Việt Nam đã sử dụng AI để hỗ trợ các hoạt động chuyên môn. Thực tế này đặt ra câu hỏi: “Liệu AI có thay thế con người?” Theo đó, AI không trực tiếp thay thế con người, nhưng những người không hiểu biết và không biết sử dụng AI có nguy cơ bị đẩy ra ngoài quỹ đạo của đời sống nghề nghiệp và mất việc làm.

Việc ứng dụng AI đang trở thành một xu thế nhằm hỗ trợ rút ngắn thời gian làm việc, đồng thời nâng cao và bảo đảm chất lượng công việc. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích, AI cũng đặt ra nhiều vấn đề cần lưu ý. Một thực tế đáng quan tâm là từ khi mạng xã hội và AI phát triển, chỉ số vượt nghịch cảnh (AQ) của con người có xu hướng giảm. Việc quá phụ thuộc vào AI cũng có thể tác động đến tư duy và nhận thức, thậm chí làm sai lệch tư tưởng. Đặc biệt, do phần lớn các hệ thống AI hiện nay được phát triển từ phương Tây, các mô hình này có thể được xây dựng và huấn luyện trên nền tảng những hệ giá trị, tư tưởng khác với đặc điểm văn hóa và giá trị của Việt Nam. Vì vậy, vấn đề đặt ra là cần chủ động xây dựng và cung cấp dữ liệu phù hợp, bảo đảm AI được phát triển trên nền tảng dữ liệu “sạch”, chính xác và phù hợp với các giá trị của Việt Nam.

Dữ liệu có vai trò đặc biệt quan trọng đối với quá trình phát triển AI. Nếu không chủ động xây dựng và cung cấp nguồn dữ liệu chất lượng, AI sẽ khai thác dữ liệu trên Internet, trong đó có cả những dữ liệu được tạo ra bởi các hệ thống AI khác. Cùng với sự phát triển của các hệ thống AI, khả năng giao tiếp và trao đổi giữa các AI cũng ngày càng được tăng cường, trong đó có việc hình thành những phương thức hoặc ngôn ngữ chung để các AI có thể trao đổi thông tin với nhau.

Tiến sĩ Hồ Đức Thắng nhấn mạnh rằng để kiểm soát và sử dụng hiệu quả AI, người quản trị cần vận dụng các nguyên tắc quản trị con người vào quản lý AI. Để phát huy tối đa năng lực và hiệu quả của AI, người dùng không nên chỉ sử dụng một hệ thống AI mà có thể kết hợp nhiều AI với những chức năng, kỹ năng chuyên biệt khác nhau. Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, các AI có thể kiểm soát chéo và giám sát lẫn nhau, qua đó nâng cao độ tin cậy và hiệu quả công việc. Về bản chất, cần nhận thức rằng quản lý AI cũng cần những nguyên tắc tương tự như quản lý con người.

Đối với lĩnh vực xuất bản, việc sử dụng AI cần được thực hiện minh bạch; các sản phẩm có sự tham gia của AI phải được thông báo và gắn nhãn phù hợp. Đây là yêu cầu cần thiết nhằm bảo đảm tính minh bạch, trách nhiệm và chất lượng trong quá trình ứng dụng AI đã được quy định trong Luật Trí tuệ nhân tạo vừa ban hành.

Bảo đảm an toàn thông tin và phòng ngừa rủi ro trong hoạt động xuất bản

Theo đồng chí Nguyễn Trường Quân, AI có khả năng tổng hợp và xử lý thông tin rất tốt, qua đó hỗ trợ hiệu quả cho quá trình nghiên cứu và thực hiện công việc. Tuy nhiên, cùng với những lợi ích mà AI mang lại, việc sử dụng công nghệ này cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về bảo đảm an toàn thông tin và tuân thủ các quy định của pháp luật. Luật An ninh mạng được ban hành và có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, cùng với 06 văn bản hướng dẫn thi hành. Vì vậy, đề nghị các đồng chí chủ động nghiên cứu, nắm vững các quy định có liên quan để bảo đảm quá trình làm việc, khai thác và sử dụng thông tin không vi phạm các quy định của pháp luật.

Để bảo đảm an toàn thông tin, đặc biệt đối với các tài liệu mật, cần tuân thủ nghiêm nguyên tắc không truyền, gửi hoặc đưa tài liệu mật lên môi trường Internet. Các tài liệu này phải được lưu trữ, khai thác và sử dụng trên những máy tính không kết nối Internet nhằm hạn chế nguy cơ bị lộ, mất hoặc đánh cắp thông tin.

Trong hoạt động xuất bản, yêu cầu bảo đảm an toàn thông tin cần được thực hiện đồng thời với quá trình kiểm duyệt nội dung. Các thông tin trước khi công khai cần được kiểm tra, thẩm định kỹ lưỡng, bảo đảm tính chính xác, phù hợp và an toàn; đồng thời cần kiểm soát chặt chẽ thời điểm công bố thông tin. Việc kiểm soát nội dung và thời gian công bố có ý nghĩa quan trọng trong việc hạn chế những rủi ro có thể phát sinh trong quá trình xuất bản.

Bên cạnh đó, hoạt động xuất bản có thể phải đối mặt với nhiều nguy cơ về an ninh mạng, như mã độc được đính kèm trong các bài viết hoặc tài liệu gửi đến; nguy cơ dữ liệu của đơn vị bị mã hóa; hoặc các cuộc tấn công mạng có khả năng gây ảnh hưởng đến hệ thống và dẫn đến nguy cơ bị tấn công ngược. Những nguy cơ này đòi hỏi các cơ quan, đơn vị phải chủ động xây dựng phương án phòng ngừa, phát hiện và xử lý sự cố.

Do đó, cần hình thành và duy trì bộ máy thường trực có nhiệm vụ theo dõi, giám sát tình hình an ninh mạng, kịp thời phát hiện các dấu hiệu tấn công và có biện pháp xử lý phù hợp. Đồng thời, bên cạnh các giải pháp về công nghệ và kỹ thuật, yếu tố con người và sự đoàn kết nội bộ có vai trò đặc biệt quan trọng. Mỗi cán bộ cần nâng cao ý thức trách nhiệm trong bảo vệ thông tin, phối hợp chặt chẽ với đồng nghiệp và tuân thủ các quy định về an toàn thông tin, qua đó góp phần bảo vệ an toàn hệ thống và hoạt động chung của đơn vị.

Cán bộ Nhà xuất bản và Tạp chí Khoa học xã hội chụp ảnh lưu niệm cùng hai báo cáo viên

Kết luận hội nghị, đồng chí Đinh Quang Thành nhấn mạnh, công nghệ có tính hai mặt. Bên cạnh những lợi ích to lớn đối với đời sống và công việc, công nghệ cũng có thể bị lợi dụng để truyền bá những tư tưởng lệch lạc, tác động đến nhận thức và tư tưởng của người sử dụng. Vì vậy, trong quá trình tiếp cận và ứng dụng công nghệ, mỗi cán bộ cần nâng cao ý thức cảnh giác, chủ động nhận diện và xử lý phù hợp trước những thông tin không chính thống hoặc có nguy cơ gây ảnh hưởng tiêu cực.

Việc sử dụng AI trong công tác biên tập là xu thế tất yếu trong quá trình chuyển đổi và phát triển số. Tuy nhiên, AI cần được sử dụng một cách thận trọng, có kiểm soát và phù hợp với yêu cầu công việc. Mỗi cán bộ cần chủ động tự học tập, nâng cao trình độ chuyên môn, năng lực công nghệ và khả năng sử dụng AI để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của quá trình phát triển số hiện nay, đồng thời không phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ trong thực hiện nhiệm vụ.

Đồng chí Bí thư cũng nhấn mạnh, bảo đảm an ninh, an toàn thông tin là nhiệm vụ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Trong quá trình sử dụng mạng xã hội, mỗi cán bộ cần kiểm soát chặt chẽ thông tin tiếp nhận, chia sẻ và đăng tải; nâng cao ý thức bảo vệ thông tin của cá nhân và đơn vị, tránh để xảy ra những sơ suất có thể ảnh hưởng đến an ninh, an toàn chung.

Trên cơ sở đó, đồng chí Bí thư đề nghị các đồng chí trong đơn vị tiếp tục nâng cao tinh thần trách nhiệm, ý thức cảnh giác và chủ động trong công việc; thực hiện nghiêm các yêu cầu về bảo đảm an ninh, an toàn thông tin; đồng thời không ngừng học tập, nâng cao năng lực để thích ứng với yêu cầu phát triển công nghệ và chuyển đổi số; qua đó, góp phần hoàn thành tốt các nhiệm vụ được giao.