Dân gian Việt Nam có câu “thuỷ, hoả, đạo, tặc”, chỉ bốn cái hoạ lớn đối với con người. Trong đó, mối hoạ từ nước (thuỷ) được coi là mối đe doạ hàng đầu đối với cuộc sống của người dân, đặc biệt là đối với sản xuất nông nghiệp. Đó là lý do tại sao các chính quyền nhà nước Việt Nam từ lịch sử đến hiện tại đều luôn quan tâm đến công tác thuỷ lợi, coi đó là biện pháp hàng đầu để phát triển sản xuất nông nghiệp và ổn định đời sống. 

Từ xa xưa người Việt đã cùng nhau cố kết và đấu tranh bền bỉ để chế ngự các dòng sông. Họ đã xây dựng bờ kè để giữ nước trong ruộng lúa và đào mương để gieo hạt. Sức lao động tập thể của cộng đồng cư dân được hình thành để bảo vệ những vùng đất canh tác rộng lớn. Qua nhiều thế kỷ, những bờ kè này đã phát triển về phía bờ sông và bờ biển. Những tuyến đê sông, đê biển nhờ đó đã hình thành và ngày càng được củng cố, nối kết với nhau. Dù chỉ có những phương tiện và công cụ thô sơ, nhưng với sự quyết tâm và đoàn kết, cộng đồng cư dân người Việt đã thành công trong việc biến đầm lầy thành ruộng lúa và định hình diện mạo đất nước mình

Trong thời kỳ 1954-1975, mặc dù đất nước vừa phải tiến hành khôi phục, xây dựng, phát triển kinh tế trong điều kiện chiến tranh, vừa phải đối mặt với những trận lũ lịch sử, nhưng công cuộc thuỷ lợi hoá của miền Bắc Việt Nam vẫn luôn đi đầu và đạt được nhiều thành tựu. Đảng và Nhà nước đã đầu tư hàng trăm triệu đồng để xây dựng các công trình thuỷ lợi bảo đảm tưới tiêu, hỗ trợ cho nông dân tập thể đẩy mạnh sản xuất. Cùng với Nhà nước, các hợp tác xã đã đầu tư hàng trăm triệu ngày công để làm kênh mương. Công tác đắp đê phòng lụt được đẩy mạnh, đặc biệt là ở các tỉnh trọng điểm ở Bắc Bộ.

Những công trình thuỷ lợi ở miền Bắc được xây dựng trong thời kỳ này đã mang lại hiệu quả to lớn trong sản xuất nông nghiệp, góp phần giải quyết úng hạn, thực hiện tưới tiêu chủ động, phát huy tác dụng của phân bón. Công việc giữ đê, phòng lụt, chống lụt, phòng bão, chống bão đã hạn chế được nhiều tác hại của thiên tai, đưa các vụ sản xuất đi dần vào thế ổn định. Đặc biệt là công tác thuỷ lợi đã góp phần tăng năng suất lao động, tham gia vào việc giải quyết tình trạng căng thẳng về lao động ở nông thôn trong thời chiến, có thêm lao động bổ sung vào sản xuất và thực hiện thâm canh. Tuy còn một số hạn chế, nhưng tựu trung lại, kết quả thủy lợi miền Bắc Việt Nam từ năm 1954 đến năm 1975 là to lớn, toàn diện, là cơ sở, tiền đề vững chắc cho ngành Thủy lợi, công tác thủy lợi bước vào một giai đoạn phát triển mạnh mẽ hơn trong giai đoạn về sau.

Để thực hiện cuốn sách, các tác giả đã cố gắng sưu tầm các nguồn tư liệu mới, chủ yếu là nguồn tư liệu gốc từ các trung tâm lưu trữ như: Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III, Văn phòng Lưu trữ Trung ương Đảng, Phòng Lưu trữ của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Trung tâm tư liệu Việt Nam của Đại học Texas Tech, Hoa Kỳ. Đồng thời cuốn sách được biên soạn trên cơ sở tham khảo, kế thừa những công trình nghiên cứu đi trước, các ấn phẩm, tạp chí về thủy lợi.

Cuốn sách đã cung cấp cho người đọc bức tranh toàn cảnh về công tác thuỷ lợi từ chủ trương, chính sách đến tổ chức bộ máy, đầu tư; từ xây dựng các công trình thuỷ lợi (và mở rộng ra là trị thuỷ, thuỷ điện...) đến vai trò, vị trí của thuỷ lợi đến phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh; từ sức người, sức của của nhân dân ta đến sự hỗ trợ của bạn bè quốc tế...

Cuốn sách góp phần cung cấp các luận cứ khoa học để nhận diện được bức tranh nông nghiệp Việt Nam nói riêng và nền kinh tế xã hội của miền Bắc Việt Nam trong suốt 21 năm của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

Xin trân trọng cuốn sách với bạn đọc!