Trong bối cảnh Việt Nam đang tiến hành đổi mới và hội nhập quốc tế, cùng với những thay đổi chóng mặt về kinh tế và xã hội, vấn đề phát triển và giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt đang được đặt ra một cách cấp bách, với những vấn đề rất mới mẻ.

Chuyên khảo này khảo sát các dạng ngôn ngữ “phi chuẩn” của giới trẻ hiện nay, miêu tả, phân tích, đánh giá và dự báo về hiện tượng này.

Về mặt hình thức, chuyên khảo tập trung vào 3 dạng thức được coi là phổ biến, gồm: sử dụng các kết hợp lạ, sử dụng các biến thể ngữ âm và chêm xen tiếng Anh trong câu nói tiếng Việt.

Về mặt ngữ nghĩa, các từ mà giới trẻ chêm xen thuộc nhiều nhóm trường nghĩa khác nhau (công nghệ thông tin, âm nhạc, điện ảnh, thể thao, thời trang, ẩm thực, lễ hội, giáo dục ngoại ngữ, đánh giá con người,…), tuy nhiên xuất hiện nhiều nhất trong các lĩnh vực như văn hóa, giải trí, công nghệ thông tin.

Về phương thức sử dụng, giới trẻ sử dụng nhiều phương thức chêm xen khác nhau, các từ tiếng Anh có khi ở dạng nguyên thể, có khi ở dạng: phiên âm, rút gọn (đơn tiết hóa từ đa tiết gốc, giữ lại một âm tiết), viết tắt, ghép một từ tiếng Anh với một từ tiếng Việt, sử dụng tiếng Anh bồi theo kiểu sao phỏng hay dịch máy móc các từ ngữ, câu nói tiếng Việt…

Chuyên khảo cũng khảo sát hiện tượng này dưới góc nhìn của một số lý thuyết ngôn ngữ học hiện đại, cụ thể là từ góc nhìn của ngôn ngữ học xã hội, tâm lý ngôn ngữ học giao tiếp, ngữ pháp chức năng và ngữ pháp tạo sinh.

Từ cơ sở thực tiễn và cơ sở lí luận ngôn ngữ học, chuyên khảo đã đánh giá thực trạng sử dụng ngôn ngữ của giới trẻ và đi đến những kiến nghị hợp tình hợp lí đối với ngôn ngữ của thế hệ @ , như là một trong những vấn đề mới đối với sự giữ gìn và phát triển tiếng Việt trong giai đoạn hiện nay. Chuyên khảo giúp những người yêu tiếng Việt, tha thiết với sự tồn vong của tiếng Việt, bản sắc Việt, có thể chia sẻ    cái nhìn rất biện chứng của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng về mối quan hệ giữa giữ gìn và phát triển Tiếng Việt. Ông viết:

    -“Tiếng ta phải phát triển. Tất cả vấn đề là làm sao đảm bảo sự phát triển này diễn ra một cách vững chắc trên cơ sở vốn cũ của tiếng ta, làm cho tiếng ta ngày thêm giàu, nhưng vẫn giữ được phong cách, bản sắc, tinh hoa của nó” (Phạm Văn Đồng: “Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt”, phát biểu tại hội nghị về giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt, năm 1966, in lại trong Tạp chí Học tập, số 4-1966)

     - “Khi chúng ta nói “giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt” thì chữ “giữ gìn” ấy bao hàm một ý quan trọng là chúng ta không thể để cho mất một cái gì vô cùng quý báu, một cái gì khiến cho tiếng Việt là tiếng Việt, thứ tiếng mà cha ông ta đã xây dựng và bảo vệ trong lịch sử rất lâu đời của dân tộc. Nhưng nói như vậy không có ý chỉ nhìn về quá khứ; trái lại, còn phải nhìn về tương lai: Mà tương lai của đất nước ta, của xã hội  ta, của tiếng ta là một sự phát triển với triển vọng vô cùng rộng lớn” (Phạm Văn Đồng: “Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt”, phát biểu tại hội nghị về giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt, năm 1979, in lại trong sách “Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt về mặt từ ngữ”, Nxb Khoa học xã hội, H. 1981).