Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi biến đổi khí hậu và nước biển dâng. Tình trạng xâm nhập mặn diễn ra gay gắt tại Đồng bằng sông Cửu Long và các vùng ven biển, gây tổn hại lớn đến sản xuất nông nghiệp, nguồn nước ngọt và đời sống người dân.

Theo nhìn nhận của các tổ chức quốc tế và Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Việt Nam là một trong số 10 quốc gia bị tổn thương lớn do tác động của biến đổi khí hậu với biểu hiện rõ rệt là nước biển dâng, gây ngập mặn đối với các vùng địa hình thấp ven biển, nhất là vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Hai thập kỷ gần đây, tại các vùng ven biển Tây Nam Bộ của nước ta do tác động của biến đổi khí hậu, tính chất cực đoan và bất thường của các hình thái thiên tai ngày càng phổ biến. Vì vậy, các tiểu vùng sinh thái và cảnh quan nơi đây thường xuyên phải chống chịu nhiều đợt thiên tai, bão, lũ, sạt lở đất, hạn hán, ngập mặn, với những diễn biến dị thường.

Bán đảo Cà Mau là vùng địa hình thấp của vùng Đồng bằng sông Cửu Long, có sự đa dạng sinh học đang trở thành vùng nhạy cảm và phức tạp nhất của Tây Nam Bộ. Thời gian qua, bên cạnh yếu tố thiên tai bất thường tác động trực tiếp, bán đảo Cà Mau còn bị chi phối rất lớn từ một số tiểu vùng dự án thủy lợi. Kết hợp giữa những yếu tố thiên tai và hạn chế của hệ thống thủy lợi nội đồng mang đến bất lợi nhiều mặt đối với cảnh quan tộc người và sự phát triển kinh tế - xã hội của vùng hạ lưu châu thổ ven biển này. Các cộng đồng dân tộc thiểu số phải luôn đối diện với những thay đổi của hiện tượng thời tiết cực đoan bất thường làm biến đổi cảnh quan và không gian sinh tồn của họ.

Xuất phát từ mong muốn giúp cho bạn đọc thấy được thực trạng đời sống, sinh kế, văn hóa của các cộng đồng tộc người tại bán đảo Cà Mau đang bị xáo trộn và biến đổi như thế nào trước những áp lực khắc nghiệt của biến đổi khí hậu và hiện tượng xâm nhập mặn, cũng như phản ánh mối quan hệ biện chứng giữa tự nhiên và con người: Khi môi trường tự nhiên thay đổi, con người buộc phải thay đổi hành vi, nghề nghiệp, cách thích ứng để sinh tồn, tập thể tác giả đồng chủ biên: Lê Minh Anh, Trần Văn Hà, Nguyễn Trường Giang đã cho ra đời cuốn sách chuyên khảo Biến đổi cảnh quan tộc người ở bán đảo Cà Mau dưới tác động của biến đổi khí hậu và ngập mặn. Cuốn sách này được xây dựng trên cơ sở đề tài nghiên cứu được Quỹ phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED) tài trợ, Viện Dân tộc học (nay là Viện Dân tộc học và Tôn giáo) là cơ quan chủ trì.

Ảnh bìa sách: Biến đổi cảnh quan tộc người ở bán đảo Cà Mau dưới tác động của biến đổi khí hậu và ngập mặn

Thông qua từng trang sách, các tác giả đã đi sâu phân tích, tìm hiểu những khía cạnh tộc người khi ứng phó với những thay đổi về cảnh quan ven biển, mang tính đa dạng sinh học cao, nhất là những sắc thái riêng của tộc người tại các tiểu vùng cảnh quan, điều này đem lại rất nhiều điều bổ ích. Từ những kết luận và kiến nghị góp phần rất quan trọng để các nhà xây dựng chính sách và các bên liên quan đưa ra giải pháp phù hợp, hiệu quả và dự báo, nhằm khắc phục điểm yếu về chính sách phát triển kinh tế - xã hội vùng cũng như chính sách của địa phương. Trong đó, chính sách dân tộc trong bối cảnh biến đổi khí hậu và nước biển dâng đối với các cộng đồng người Khơ - me và người Hoa vùng bán đảo Cà Mau nói riêng và Đồng bằng sông Cửu Long nói chung mang tầm nhìn và tư duy thực chất là rất cấp thiết. Từ góc nhìn dân tộc học/nhân học dựa trên bằng chứng nghiên cứu thực nghiệm kết quả đạt được sẽ trả lời câu hỏi: những gì đã, đang, sắp tới diễn ra và thực trạng đó ra sao? Đi cùng với đó là sự phục hồi, thích nghi của các cộng đồng dân tộc thiểu số bị ảnh hưởng như thế nào.

Với những nội dung được phân tích, diễn giải, các tác giả đã cho thấy được sự thích ứng, thay đổi mạnh mẽ của các tộc người ở bán đảo Cà Mau để hòa nhập và sinh tồn một cách bền vững trước những thay đổi khắc nghiệt của tự nhiên. Điều đó không chỉ mang ý nghĩa khoa học hàn lâm bổ sung về mặt lý thuyết về sự đa dạng vùng cảnh quan tộc người mà còn có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc về địa bàn vùng châu thổ ven biển Tây Nam của Tổ quốc dưới tác động của biến đổi khí hậu và ngập mặn. Nhà xuất bản Khoa học xã hội trân trọng giới thiệu tới bạn đọc.