Nhìn lại những biến đổi của gia đình Việt Nam trong xã hội hiện đại

Trong bối cảnh xã hội Việt Nam không ngừng biến đổi dưới tác động của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế và chuyển đổi số, gia đình, phụ nữ, giới, người cao tuổi, trẻ em và vị thành niên đang đứng trước nhiều cơ hội nhưng cũng xuất hiện không ít vấn đề mới cần được nhận diện và nghiên cứu. Những thay đổi đó đặt ra yêu cầu phải có những nghiên cứu khoa học khách quan, cập nhật, góp phần lý giải các hiện tượng xã hội và cung cấp thêm cơ sở thực tiễn cho việc hoạch định chính sách.

Hình ảnh minh hoạ

Cuốn sách “Những vấn đề gia đình và giới đương đại ở Việt Nam (Tuyển tập các công trình chọn lọc)” do Viện Nghiên cứu Gia đình và Giới biên soạn và xuất bản, là một công trình tập hợp những nghiên cứu tiêu biểu của các nhà khoa học trong khoảng một thập niên gần đây. Cuốn sách mang đến cho độc giả một bức tranh tương đối toàn diện về những vấn đề nổi bật liên quan đến gia đình và giới trong xã hội Việt Nam đương đại.

Từ những biến đổi của đời sống đến những vấn đề đặt ra cho gia đình Việt Nam

Sau gần bốn thập kỷ Đổi mới, cùng với những thành tựu về phát triển kinh tế và xã hội, đời sống gia đình Việt Nam cũng có những thay đổi sâu sắc. Các quan hệ giữa vợ và chồng, cha mẹ và con cái, giữa các thành viên trong gia đình; quan niệm về hôn nhân, vai trò giới, giáo dục đạo đức và lối sống… đều chịu tác động của những biến chuyển kinh tế, xã hội và văn hóa.

Phần thứ nhất của cuốn sách, “Hôn nhân và Gia đình”, tập trung vào những vấn đề gần gũi nhưng có ý nghĩa thiết thực đối với đời sống xã hội. Các nghiên cứu đề cập đến mối quan hệ gia đình, sự gắn kết giữa các thành viên, giáo dục đạo đức và lối sống, sự hài lòng trong đời sống hôn nhân; đồng thời đi sâu vào những vấn đề như quan hệ mẹ chồng – nàng dâu, chia sẻ nghĩa vụ gia đình giữa anh chị em ruột đã kết hôn hay sự gắn kết giữa cha mẹ và con cái tuổi vị thành niên.

Đáng chú ý, cuốn sách cũng đề cập đến những vấn đề phát sinh trong những hoàn cảnh đặc biệt, như tác động của đại dịch Covid-19 đến sinh kế của hộ gia đình làm du lịch cộng đồng tại Hội An hay hiệu quả của mô hình phòng, chống bạo lực gia đình tại cộng đồng.

Phụ nữ và giới trong một xã hội đang chuyển động

Nếu gia đình là một thiết chế xã hội luôn vận động, thì vấn đề giới chính là một trong những phương diện thể hiện rõ nét nhất những thay đổi đó.

Phần thứ hai – “Phụ nữ và Giới” – tập hợp nhiều nghiên cứu về phụ nữ và giới trong các lĩnh vực khác nhau của đời sống. Từ khuôn mẫu di cư của người hoạt động mại dâm, khác biệt giới trong giáo dục đại học, vai trò của giới trong lĩnh vực công nghệ, đến vị thế của phụ nữ trong thời đại dữ liệu mở, các công trình cho thấy những vấn đề giới ngày nay ngày càng đa dạng và gắn chặt với những biến đổi của xã hội hiện đại.

Bên cạnh đó, những nghiên cứu về bình đẳng giới và hạnh phúc, các yếu tố thuận lợi và rào cản của cán bộ nữ cấp cơ sở, giới trong ứng phó với thiên tai dựa vào nguồn lực cộng đồng hay quan niệm của sinh viên về quyền của người LGBT cũng mở rộng cách tiếp cận đối với vấn đề giới trong đời sống đương đại.

Các nghiên cứu không chỉ phản ánh những thay đổi đã diễn ra mà còn gợi mở nhiều vấn đề cần tiếp tục quan tâm trong tiến trình hướng tới một xã hội bình đẳng và bao trùm hơn.

Quan tâm đến người cao tuổi, trẻ em và vị thành niên

Một điểm đáng chú ý khác của cuốn sách là dành một phần nội dung riêng cho người cao tuổi, trẻ em và vị thành niên – những nhóm xã hội đang ngày càng nhận được sự quan tâm trong bối cảnh dân số và cấu trúc gia đình Việt Nam có nhiều thay đổi.

Các nghiên cứu về người cao tuổi đề cập đến sự gắn kết xã hội, mức độ hài lòng với cuộc sống, khả năng tiếp cận và thụ hưởng các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, cũng như những vấn đề đặt ra đối với an sinh xã hội trong bối cảnh già hóa dân số.

Trong khi đó, nhóm nghiên cứu về trẻ em và vị thành niên tập trung vào những vấn đề đang được xã hội đặc biệt quan tâm như chất lượng dân số trẻ em, bạo lực học đường, cảm xúc tiêu cực của học sinh trung học phổ thông, khả năng tiếp cận giáo dục và tác động của mạng xã hội đến việc học tập.

Những nội dung này khiến cuốn sách không chỉ có giá trị đối với giới nghiên cứu mà còn gần gũi với các nhà quản lý, những người làm công tác xã hội, giáo dục và đông đảo độc giả quan tâm đến đời sống gia đình.

Một tuyển tập nghiên cứu có giá trị tham khảo và thực tiễn

Với cấu trúc gồm ba phần: Hôn nhân và Gia đình; Phụ nữ và Giới; Người cao tuổi, Trẻ em và Vị thành niên, cuốn sách tạo nên một không gian nghiên cứu đa chiều về những vấn đề xã hội đang hiện hữu trong đời sống Việt Nam.

Điểm đáng chú ý của tuyển tập là các vấn đề được tiếp cận từ nhiều góc độ, gắn nghiên cứu lý luận với khảo sát thực tiễn tại những địa bàn và nhóm xã hội cụ thể. Qua đó, người đọc không chỉ nhận diện được những biến đổi đang diễn ra mà còn có thể hình dung rõ hơn những thách thức đặt ra đối với gia đình và xã hội trong giai đoạn mới.

“Những vấn đề gia đình và giới đương đại ở Việt Nam (Tuyển tập các công trình chọn lọc)” vì thế là một nguồn tư liệu hữu ích cho các nhà nghiên cứu, giảng viên, sinh viên các ngành xã hội học, gia đình học, giới, công tác xã hội, dân số và phát triển; đồng thời phù hợp với những độc giả muốn hiểu sâu hơn về gia đình và các mối quan hệ xã hội trong một Việt Nam đang không ngừng thay đổi.

Qua những nghiên cứu được tuyển chọn, cuốn sách góp thêm một tiếng nói khoa học vào việc nhận diện các vấn đề của gia đình và giới hôm nay, đồng thời mở ra những gợi suy về cách xây dựng các mối quan hệ gia đình bền vững, thúc đẩy bình đẳng giới và tạo dựng một môi trường xã hội tốt hơn cho phụ nữ, nam giới, người cao tuổi, trẻ em và các thế hệ tương lai.