Giữa những chuyển động địa chính trị ngày càng phức tạp tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, Ấn Độ đang khẳng định vị thế không chỉ bằng tiềm lực kinh tế và quân sự, mà còn qua mạng lưới hợp tác quốc phòng đa dạng. Điều gì thúc đẩy bước chuyển ấy, Ấn Độ đã hợp tác với những đối tác nào, và Việt Nam có thể rút ra những gợi mở gì? Cuốn sách chuyên khảo của TS. Trần Mỹ Hải Lộc, do Nhà xuất bản Khoa học xã hội ấn hành năm 2026, mang đến một cách tiếp cận hệ thống đối với những câu hỏi thời sự đó.

          Ảnh: Cuốn sách chuyên khảo Hợp tác quốc phòng của Ấn Độ (2007-2025): Định vị vai trò chủ thể cung cấp an ninh tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của TS. Trần Mỹ Hải Lộc, Nhà xuất bản Khoa học xã hội,  2026

 Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương: Không gian chiến lược của những chuyển dịch lớn

Là nơi giao thoa của các tuyến hàng hải huyết mạch, những trung tâm kinh tế năng động và lợi ích của nhiều cường quốc, Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương ngày càng giữ vị trí quan trọng trong cấu trúc chính trị, an ninh quốc tế. Cạnh tranh chiến lược, các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống đặt ra yêu cầu mới đối với cách thức các quốc gia bảo vệ lợi ích và tham gia định hình môi trường khu vực.

Trong bối cảnh ấy, Ấn Độ nổi lên như một chủ thể có vị trí địa chiến lược đặc biệt. Từ truyền thống không liên kết, quốc gia này từng bước phát triển tư duy tự chủ chiến lược và đa liên kết, mở rộng quan hệ quốc phòng với nhiều đối tác mà không đồng nhất hợp tác với việc tham gia liên minh quân sự. Chính sự vận động này tạo nên câu chuyện xuyên suốt của cuốn sách: Ấn Độ tìm kiếm vai trò gì trong cấu trúc an ninh khu vực và hợp tác quốc phòng đã trở thành công cụ thực hiện mục tiêu đó như thế nào?

Giải mã những động lực phía sau hợp tác quốc phòng của Ấn Độ

Điểm nổi bật của công trình là không dừng lại ở việc thuật lại các hoạt động ngoại giao quốc phòng. Ở chương đầu, tác giả xây dựng nền tảng khái niệm, tiếp cận vấn đề từ các lý thuyết quan hệ quốc tế và phân tích những nhân tố tác động trên ba cấp độ: hệ thống quốc tế, quốc gia và cá nhân lãnh đạo.

Từ xu thế đa cực, điều chỉnh chiến lược của các nước lớn, vai trò của ASEAN đến năng lực quốc gia, chính trị nội bộ và quan điểm của các thủ tướng Manmohan Singh, Narendra Modi, cuốn sách cho thấy hợp tác quốc phòng là kết quả của sự tương tác giữa môi trường bên ngoài với những lựa chọn chính sách bên trong. Nhờ vậy, người đọc có cơ sở để hiểu vì sao Ấn Độ vừa mở rộng hợp tác, vừa kiên trì duy trì dư địa tự chủ trong quyết sách chiến lược.

Từ quan hệ song phương đến các cơ chế đa phương: Bức tranh hợp tác nhiều tầng nấc

Trọng tâm thực chứng của cuốn sách là hợp tác quốc phòng của Ấn Độ giai đoạn 2007-2025. Tác giả khảo sát sáu quan hệ song phương với Mỹ, Nga, Nhật Bản, Australia, Trung Quốc và Việt Nam; đồng thời xem xét sự tham gia của Ấn Độ trong Quad, các cơ chế gắn với ASEAN và những khuôn khổ hợp tác khu vực khác.

Bức tranh ấy cho thấy những quan hệ không hoàn toàn đồng dạng: có đối tác gắn với công nghệ và hiện đại hóa quốc phòng; có đối tác mang chiều sâu truyền thống; có quan hệ đồng thời chứa đựng cạnh tranh và nhu cầu quản lý bất đồng. Các hình thức hợp tác được phân tích trải rộng từ đối thoại, tiếp xúc cấp cao, huấn luyện và diễn tập đến cung cấp trang thiết bị, chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực quốc phòng.

Đáng chú ý, nghiên cứu đặt hợp tác quốc phòng trong mối liên hệ với các sáng kiến và định hướng chiến lược như chính sách “Hành động Hướng Đông”, tầm nhìn về an ninh và tăng trưởng trong khu vực, cùng mục tiêu phát huy vai trò của Ấn Độ trong bảo đảm an ninh hàng hải. Qua đó, độc giả có thể nhận diện rõ hơn sự đan xen giữa lợi ích quốc gia và nhu cầu phối hợp giải quyết những thách thức chung.

Việt Nam trong mạng lưới hợp tác quốc phòng của Ấn Độ

Một nội dung có ý nghĩa thiết thực với bạn đọc Việt Nam là việc tác giả dành riêng một phần khảo cứu cho quan hệ hợp tác quốc phòng Ấn Độ - Việt Nam, đồng thời phát triển các hàm ý chính sách ở chương cuối. Trong cách tiếp cận của cuốn sách, Việt Nam là đối tác quan trọng trong chính sách hướng Đông của Ấn Độ và trong cấu trúc hợp tác an ninh tại Đông Nam Á.

Các nội dung liên quan đến trao đổi, đào tạo, huấn luyện, hợp tác kỹ thuật và nâng cao năng lực quốc phòng được đặt trong bối cảnh quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam - Ấn Độ. Không chỉ làm rõ một mối quan hệ song phương, công trình còn gợi mở cách thức các quốc gia theo đuổi lợi ích an ninh, duy trì tự chủ chiến lược và thúc đẩy hợp tác trong một môi trường khu vực nhiều biến động.

Nhìn lại kết quả, nhận diện giới hạn và dự báo xu hướng

Cuốn sách không chỉ nhấn mạnh thành tựu mà còn xem xét các hạn chế và rủi ro trong hợp tác quốc phòng của Ấn Độ. Trên nền tảng đánh giá đặc điểm, kết quả và tác động của giai đoạn 2007-2025, tác giả tiếp tục dự báo xu hướng hợp tác trong nhiệm kỳ thứ ba của Thủ tướng Narendra Modi, với tầm nhìn đến năm 2029.

Chính sự kết hợp giữa phân tích quá khứ gần, đánh giá hiện trạng và dự báo đã làm tăng giá trị tham khảo của công trình. Độc giả được tiếp cận một câu hỏi có tính mở: liệu Ấn Độ có thể tiếp tục mở rộng vai trò “chủ thể cung cấp an ninh” trong khi vẫn cân bằng các quan hệ đối tác, lợi ích và sức ép chiến lược? Đây là vấn đề mà cuốn sách tiếp cận dưới góc độ nghiên cứu, thay vì đưa ra những kết luận giản đơn về một cục diện đang vận động.

Một tài liệu tham khảo có giá trị trong nghiên cứu quan hệ quốc tế

Với kết cấu ba chương chặt chẽ, phạm vi khảo cứu rõ ràng và sự kết hợp giữa khung lý thuyết với phân tích các trường hợp cụ thể, “Hợp tác quốc phòng của Ấn Độ (2007-2025): Định vị vai trò chủ thể cung cấp an ninh tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương” là tài liệu hữu ích cho các nhà nghiên cứu, giảng viên, học viên, sinh viên ngành quan hệ quốc tế, nghiên cứu khu vực và quốc phòng - an ninh, cũng như những người quan tâm đến chính sách đối ngoại và môi trường chiến lược châu Á.

Được xuất bản vào năm 2026, cuốn sách còn mang ý nghĩa thời điểm khi Việt Nam và Ấn Độ kỷ niệm 10 năm nâng cấp quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện (2016-2026) và 54 năm thiết lập quan hệ ngoại giao (1972-2026). Đây là dịp nhìn lại chiều sâu quan hệ hai nước, đồng thời suy ngẫm về những hướng hợp tác trong tương lai.

 Từ một chủ đề tưởng chừng chuyên biệt về quốc phòng, tác phẩm mở ra những vấn đề rộng lớn hơn về vị thế quốc gia, nghệ thuật duy trì tự chủ chiến lược và trách nhiệm đối với an ninh khu vực. Nhà xuất bản Khoa học xã hội trân trọng giới thiệu cuốn sách đến đông đảo bạn đọc.