Ẩn dụ ý niệm (trên tư liệu thành ngữ và báo mạng tiếng Việt), là cuốn sách chuyên khảo của tác giả Nguyễn Thị Bích Hạnh, được Nhà xuất bản Khoa học xã hội ấn hành năm 2022.

Chuyên khảo đã dựa trên khung lý thuyết về ngôn ngữ học tri nhận để lý giải những mô hình ẩn dụ ý niệm trên cứ liệu thành ngữ và báo mạng tiếng Việt. Dưới góc nhìn của ngôn ngữ học tri nhận, các mô hình ẩn dụ được khai thác, giải mã dựa trên kinh nghiệm thân thể, trải nghiệm sinh học, các cơ chế thần kinh và phản xạ hành vi, các mô hình văn hóa và các tri thức nền mang đặc trưng tâm lý, tư duy của người bản ngữ. Bên cạnh đó những ước định về văn hoá, tôn giáo và những định chế tư duy về tâm linh con người cũng được vận dụng để suy nghiệm các ẩn dụ.

Đặc biệt, chuyên khảo còn hướng tới chứng minh ngôn ngữ học tri nhận - trong đó có vấn đề ẩn dụ ý niệm - không chỉ là hình thái tu từ của thi ca mà là vấn đề của tư duy, là một cơ chế cực kỳ quan trọng để con người nhận thức thế giới. Cơ chế này bảo đảm việc chuyển những tri thức về những lĩnh vực, khái niệm đã biết cụ thể sang những lĩnh vực trừu tượng hơn, trong đó chú trọng đến những dữ liệu mà con người thu nhận được qua kinh nghiệm cảm tính trực tiếp, qua ngôn ngữ và văn hóa dân tộc; chứng minh các tư duy ý niệm, các cơ sở tri nhận về thế giới hiện thực khách quan phản chiếu trong ngôn ngữ đều được dựa trên tri thức nền, bắt nguồn từ những cội rễ sinh học và cội rễ văn hóa, đặc trưng tâm lý, tư duy tộc người; cơ sở thuyết nghiệm thân, các cơ chế sinh học, cơ sở vật lý, cơ chế tâm - sinh lý, các cơ chế cảm xúc và phản xạ hành vi của con người sẽ là những cơ sở khoa học để lý giải các cách tư duy của cộng đồng bản ngữ về cuộc sống, trong đó có những đặc trưng mang tính phổ quát, có những đặc trưng mang tính dị biệt, “đặc tồn”. Từ việc phân tích các ý niệm, chuyên khảo làm rõ bản chất của các mô hình ẩn dụ ý niệm trong vai trò cấu trúc hoá tri giác, tư duy, và hoạt động của con người.

Xin trân trọng giới thiệu với bạn đọc!