Trong dòng chảy của nghiên cứu văn hóa – văn học tại Việt Nam hiện nay, việc tìm về những giá trị truyền thống dưới góc nhìn hiện đại không chỉ là sự tiếp nối, mà còn là nỗ lực định vị bản sắc dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hóa. Mới đây, TS. Đặng Quốc Minh Dương vừa cho ra mắt cuốn sách Một số vấn đề văn học dân gian (Tập 1) - công trình tập hợp hơn 24 bài viết tiêu biểu, đánh dấu chặng đường gần 20 năm nghiên cứu, giảng dạy văn học dân gian của ông.

Chân dung một nhà nghiên cứu nghiêm cẩn

TS. Đặng Quốc Minh Dương hiện là giảng viên, nhà nghiên cứu có uy tín trong lĩnh vực văn học dân gian, hiện đang công tác tại Trường Đại học Văn Hiến. Ông là tác giả của hơn 50 bài báo khoa học đăng trên các tạp chí uy tín. Công trình này là dấu mốc quan trọng tiếp theo sau các tác phẩm đã xuất bản như: Kiểu truyện con vật tinh ranh trong truyện dân gian Việt Nam và thế giới (2017), Vấn đề cái chết trong văn học dân gian người Việt (2025), Ẩm thực trong truyện cười dân gian người Việt (2025)... Với nền tảng tri thức vững vàng và tinh thần học thuật nghiêm túc, ông không chỉ dừng lại ở việc khảo sát tư liệu bề nổi mà luôn đi sâu vào việc bóc tách các tầng lớp ý nghĩa ẩn sau mỗi nhân vật, motif, biểu tượng,... Hành trình của ông là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa thực tế giảng dạy tại giảng đường và những giờ phút "độc hành" trên các trang bản thảo, các tạp chí khoa học chuyên ngành trong và ngoài nước.

Cấu trúc công trình: Ba tuyến nội dung – một tinh thần nhất quán

Cuốn sách được hệ thống hóa như một hành trình tư duy phát triển qua ba giai đoạn, tương ứng với ba phần nội dung cốt lõi:

Phần thứ nhất: Hệ thống nhân vật "con vật tinh ranh" và cái nhìn đối chiếu. Tiếp nối mạch tư duy từ công trình tiến sĩ, tác giả đặt kiểu truyện con vật tinh ranh vào mối quan hệ đối chiếu xuyên văn hóa với kho tàng truyện kể thế giới. Song song đó, ông cũng bắt đầu tìm hiểu thêm một số motif, một số kiểu nhân vật khác như nhân vật bà góa, nhân vật mồ côi, nhân vật cô gái đẹp, nhân vật nữ giới,… Cách tiếp cận này giúp phác họa một bức tranh toàn diện hơn về thế giới nhân vật trong văn học dân gian.

Phần thứ hai: Thâm canh về thể loại truyện cười. Ở phần này, TS. Đặng Quốc Minh Dương đã thực hiện một nỗ lực “thâm canh” học thuật đúng nghĩa đối với thể loại truyện cười. Bằng việc phân tích hệ thống các yếu tố từ cái nghịch dị, cái tục đến những đặc trưng về không gian và thời gian, tác giả đã chứng minh rằng: Mỗi tiếng cười dân gian là một sự phản chiếu sinh động các giá trị văn hóa. Đối với ông, truyện cười chính là thể loại mang đậm dấu ấn tâm hồn và bản lĩnh văn hóa của người Việt nhất.

Phần thứ ba: Văn học dân gian như một hệ thống mã văn hóa. Đây là phần mở rộng đầy sáng tạo, nơi tác giả giải mã các biểu tượng tưởng chừng rời rạc như: bộ râu, bầu vú, văn hóa uống rượu, vấn đề bệnh tật,... Mỗi hình tượng được soi chiếu dưới lăng kính của nhân tướng học và văn hóa học, cho thấy văn học dân gian là một kho lưu trữ khổng lồ về nhân sinh quan dân tộc.

Một chỉnh thể học thuật giàu tính nhân văn

Điểm đặc biệt của cuốn sách không chỉ nằm ở khối lượng tư liệu đồ sộ hay phương pháp tiếp cận hiện đại (so sánh, cấu trúc, biểu tượng học, liên ngành… ) mà còn ở cảm hứng nghiên cứu nhân văn. Tác giả luôn thể hiện ý thức đối thoại với truyền thống và tinh thần phản biện sắc sảo, nhằm diễn giải lại những giá trị cũ dưới ánh sáng của thời đại mới. Cuốn sách không khép lại một hành trình mà thực chất là sự mở đầu. Ngay từ tiêu đề "Tập 1", tác giả đã hé mở về một "Tập 2" đang được ấp ủ, hứa hẹn những vấn đề học thuật gai góc và mới mẻ hơn.

Ấn phẩm Một số vấn đề văn học dân gian không chỉ là một tài liệu tham khảo giá trị cho các nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên ngành văn học, mà còn là một lời khẳng định về sức sống bền bỉ của văn hóa dân gian. Cuốn sách là món quà ý nghĩa cho những ai yêu mến văn hóa Việt – cách riêng là văn học dân gian, góp thêm một tiếng nói vào công cuộc gìn giữ và phát huy bản sắc dân tộc trong dòng chảy đương đại.

Nhà xuất bản Khoa học xã hội trân trọng giới thiệu tới bạn đọc!

Hà Huyền

Phòng Biên tập Sách và điện tủ