Trải qua gần 30 năm kể từ Đổi mới, cùng với những thay đổi mạnh mẽ trên các lĩnh vực kinh tế - xã hội, nhiều biến động đã diễn ra trong khuôn mẫu hôn nhân ở Việt Nam và đã được cập nhật ít nhiều ở một số nghiên cứu.  Tuy nhiên, dưới tác động của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập quốc tế, nhiều hình thức hôn nhân mới cần được nghiên cứu, vai trò của một số yếu tố văn hoá, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế cần được lý giải sâu hơn. Ngoài ra, các nghiên cứu về hôn nhân ở Việt Nam hầu như chưa quan tâm đúng mức phân tích quá trình trải nghiệm hôn nhân hay chất lượng đời sống hôn nhân, trong khi đó đây là những vấn đề rất quan trọng ảnh hưởng đến việc xây dựng gia đình Việt Nam tiến bộ, hạnh phúc như mục tiêu đề ra của các kỳ Đại hội Đảng.

Cuốn sách “Kết hôn và Trải nghiệm hôn nhân ở Việt Nam” là sản phẩm của Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ “Những đặc điểm cơ bản của hôn nhân ở Việt Nam hiện nay và các yếu tố ảnh hưởng”, thuộc Chương trình trọng điểm cấp Bộ 2016-2019 “Nghiên cứu, đánh giá tổng thể về gia đình thời kỳ Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa đất nước và Hội nhập quốc tế” của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, như là một nỗ lực bù đắp những thiếu hụt nghiên cứu nói trên. Chủ biên cuốn sách là Chủ nhiệm đề tài. Cuốn sách đã cung cấp một bức tranh chung về đặc điểm khuôn mẫu hôn nhân ở Việt Nam qua các chiều cạnh về sự hình thành và trải nghiệm hôn nhân, phân tích sự tác động của các điều kiện kinh tế, văn hoá, xã hội đến khuôn mẫu hôn nhân và gợi ra những vấn đề cần quan tâm về mặt chính sách cũng như định hướng nghiên cứu hiện nay.

Cấu trúc cuốn sách gồm 4 phần: Phần Chung trình bày về cơ sở lý thuyết, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu cùng một số đặc điểm chung về hôn nhân ở Việt Nam; Phần Kết hôn trình bày kết quả phân tích về quá trình hình thành hôn nhân, từ việc tìm hiểu, lựa chọn bạn đời, đến quyết định kết hôn và sắp xếp nơi ở sau khi kết hôn; Phần Trải nghiệm hôn nhân mô tả những chiều cạnh khác nhau trong mối quan hệ hôn nhân, thể hiện qua các hoạt động chung của vợ và chồng, sự tương tác, thể hiện tình cảm, mâu thuẫn và xung đột, sự hài lòng và cảm nhận về hạnh phúc đời sống vợ chồng; Cuối cùng là Phần Kết luận và một số vấn đề đặt ra cần quan tâm về thực tiễn cũng như nghiên cứu.

Những phát hiện quan trọng từ cuốn sách là khuôn mẫu hôn nhân ở Việt Nam hiện nay và trong những năm trước mắt có sự giao thoa giữa các giá trị truyền thống và hiện đại, tuy nhiên biểu hiện cụ thể có khác nhau ở các khía cạnh của hôn nhân. Kết hôn ở Việt Nam vẫn là khuôn mẫu phổ biến. Quyền lực của cha mẹ trong việc dựng vợ gả chồng cho con cái ngày càng giảm đi trong khi những người trẻ tuổi ngày càng độc lập hơn trong việc quyết định cuộc đời của mình. Tiêu chuẩn lựa chọn bạn đời đã có sự hoà quyện các yếu tố cá nhân và hoàn cảnh gia đình. Xu hướng sống chung với gia đình nhà chồng/nhà vợ sau khi kết hôn vẫn là chủ đạo trong mô hình sắp xếp nơi ở của các cặp vợ chồng mới kết hôn. Tuy nhiên, bức tranh các hình thức thu xếp nơi ở đang dần phong phú hơn với việc một bộ phận đáng kể các gia đình sống riêng sau khi kết hôn. Sự tương tác giữa vợ và chồng mang tính tích cực là phổ biến ở các cặp vợ chồng. Hiện tượng chồng đánh vợ và vợ đánh chồng chiếm tỷ lệ khá nhỏ và có xu hướng giảm xuống so với giai đoạn trước đây. Người dân hài lòng với hôn nhân của mình ở mức cao, họ hài lòng hơn cả ở khía cạnh tình cảm và ít hài lòng hơn cả ở khía cạnh đời sống vật chất của vợ chồng. Bình đẳng giữa vợ và chồng trong gia đình có vai trò quan trọng làm tăng sự hài lòng trong hôn nhân.

Cuốn sách cũng chỉ ra những thách thức trong đời sống hôn nhân của người dân Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế. Hôn nhân cận huyết còn diễn ra ở một số dân tộc thiểu số do nhận thức của người dân còn hạn chế. Số lượng hôn nhân với người nước ngoài qua môi giới khá cao và bên cạnh một số ảnh hưởng tích cực thì đã tạo ra nhiều hệ quả nặng nề về sự mất cân bằng giới tính, việc bảo đảm quyền của phụ nữ và trẻ em. Thời gian và các hoạt động cặp vợ chồng dành cho nhau chưa được nhiều, đặc biệt là các hoạt động đòi hỏi nhiều chi phí và phụ thuộc nhiều vào bối cảnh bên ngoài gia đình. Gánh nặng lao động “kép” đang gây trở ngại cho phụ nữ phát triển năng lực, kể cả về thể chất lẫn tinh thần, do đó làm giảm chất lượng mối quan hệ vợ-chồng. Thực trạng bạo lực giữa vợ và chồng ở Việt Nam sau 10 năm thực hiện Luật Phòng chống bạo lực gia đình có giảm nhưng không đáng kể.

 Các kết quả phân tích góp phần làm phong phú sự vận dụng các lý thuyết nghiên cứu hôn nhân và gia đình vào việc lý giải những biến đổi đặc điểm khuôn mẫu hôn nhân Việt Nam. Trên cơ sở nêu ra được một số phát hiện cơ bản về đặc điểm hôn nhân Việt Nam và những thách thức chủ yếu trong lĩnh vực này, cuốn sách cung cấp thêm luận cứ khoa học cho các nhà quản lý và hoạch định chính sách trong việc xây dựng các chiến lược nâng cao chất lượng hôn nhân. Sách cũng là tài liệu tham khảo hữu ích cho những người làm công tác nghiên cứu và đào tạo về xã hội học hôn nhân và gia đình ở Việt Nam hiện nay.

Trân trọng giới thiệu đến bạn đọc!